Trang Chủ Tin tức Sự kiện Hỗ trợ của PEPFAR cho công tác phòng, chống HIV/AIDS Việt Nam...

Hỗ trợ của PEPFAR cho công tác phòng, chống HIV/AIDS Việt Nam trong 20 năm qua

Sáng 09/5/2023 Kế hoạch khẩn cấp của Tổng thống về phòng, chống AIDS (PEPFAR) đã tổ chức Lễ kỷ niệm 20 năm PEPFAR. Việt Nam là một trong những nước đầu tiên được nhận hỗ trợ của Kế hoạch này và là quốc gia đầu tiên ở châu Á nhận được hỗ trợ ngay từ đầu của PEPFAR.

71
0

Việt Nam quốc gia đầu tiên của châu Á nhận được sự hỗ trợ của PEPFAR
Năm 2003, Chính phủ Hoa Kỳ khởi động Kế hoạch khẩn cấp của Tổng thống về phòng, chống AIDS (PEPFAR). Năm 2004, Việt Nam trở thành nước thứ 15 trên thế giới và là nước đầu tiên ở châu Á được tiếp nhận hỗ trợ từ Chính phủ Hoa Kỳ thông qua chương trình PEPFAR. Là một nước trọng điểm trong giai đoạn đầu của PEPFAR, Chính phủ Hoa Kỳ đã trở thành nước hỗ trợ tài chính lớn nhất cho chương trình phòng, chống HIV/AIDS tại Việt Nam, với ngân sách hàng năm khoảng gần 40 triệu đô la.
Chương trình PEPFAR tại Việt Nam được thực hiện bởi các cơ quan của Chính phủ Hoa Kỳ: Trung tâm Kiểm soát và Dự phòng Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), Bộ Quốc phòng (DOD), và Bộ Ngoại giao. CDC Hoa Kỳ là đơn vị làm việc trực tiếp với các cơ quan của Chính phủ Việt Nam như Cục Phòng, Chống HIV/AIDS và các đơn vị trong ngành y tế và một số các đối tác như như Tổ chức PATH, Đại học San Francisco … USAID hỗ trợ thông qua các tổ chức phi chính phủ, tổ chức cộng đồng trong và ngoài nước như FHI360, PATH, Trung tâm Life, Dự án LHSS (bễn vững tài chính y tế), … DOD hỗ trợ một số can thiệp trong quân đội thông qua hợp tác đối tác với Cục Quân Y, Bộ Quốc Phòng.
Tại Việt Nam có Văn phòng Điều phối PEPFAR, thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, là cánh tay nối dài của Văn phòng Điều phối Chương trình AIDS toàn cầu của Chính phủ Hoa Kỳ (OGAC) và đại diện Chính phủ Hoa Kỳ về các hỗ trợ và ngoại giao y tế liên quan đến HIV/AIDS.
Chương trình PEPFAR hiện tại tập trung vào một kế hoạch nhằm hỗ trợ cho Chiến lược phòng, chống HIV/AIDS của Việt Nam trong đó tập trung vào ba mục tiêu chính: (1) đẩy nhanh tiến độ đạt mục tiêu 95-95-95 tại 11 tỉnh, thành phố có sự hỗ trợ của PEPFAR tại Vùng kinh tế phía Bắc và vùng Đô thị thành phố Hồ Chí Minh; và (2) đảm bảo chuyển đổi bền vững trách nhiệm chính về tài chính, hành chính và kỹ thuật của các dịch vụ chăm sóc và điều trị HIV cho Chính phủ Việt Nam; và (3) ứng phó với các khu vực/nhóm hành vi nguy cơ mới nổi về lây nhiễm HIV trên toàn quốc thông qua sáng kiến đáp ứng y tế công cộng (PHCR).

Nhiều đóng của PEPFAR trong chương trình phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam
Cùng với Quỹ Toàn cầu, PEPFAR là nhà tài trợ lớn nhất cho chương trình phòng chống HIV/AIDS trong giai đoạn vừa qua.
Ngay năm 2003 PEPFAR đã hỗ trợ Việt Nam 18 triệu USD và tăng dần hàng năm lên 98 triệu USD năm 2010. Giai đoạn 2004-2022, PEPFAR đã hỗ trợ cho Việt Nam gần 900 triệu đô la Mỹ.
Trong giai đoạn 2013-2023, PEPFAR vẫn là nhà tài trợ lớn nhất chiếm tới hơn 40% tổng chi cho HIV/AIDS. PEPFAR và Quỹ Toàn cầu đã đóng góp tới gần 90% tổng chi cho thuốc ARV. Ngoài ra PEPFAR trực tiếp hỗ trợ sinh phẩm xét nghiệm, thuốc methadone; thuốc điều trị dự phòng phơi nhiễm HIV cho các nhóm nguy cơ cao.
Đặc biệt PEPFAR còn có thế mạnh trong các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật cung cấp dịch vụ từ tìm ca, đến kết nối, điều trị và dự phòng và triển khai các sáng kiến như: đưa nhiều hình thức và mô hình xét nghiệm vào công tác tìm ca như tư vấn xét nghiệm bạn tình, bạn chích cải thiện tỷ lệ dương tính, chương trình dự phòng PrEP với các hoạt động tạo cầu và cải thiện chất lượng, và việc xét nghiệm phát hiện nhiễm mới, thiết lập hỗ trợ các phòng tham chiếu, hoạt động cấp phát thuốc nhiều tháng, các mô hình điều trị HIV sớm và hiệuquả, các chiến lược phát hiện và dự phòng Lao cho người có HIV, và gần đây triển khai sàng lọc và quản lý các bệnh không lây nhiễm như cao huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu,… hướng tới chăm sóc toàn diện lấy con người làm trung tâm.
PEPFAR cũng đã hỗ trợ Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế phát triển các hướng dẫn quốc gia dựa trên việc triển khai thí điểm các mô hình sáng kiến cải tiến kỹ thuật từ đó có thể triển khai trên toàn quốc.
PEPFAR đã chủ trì các sáng kiến tài chính bền vững trong đó có mở rộng chi trả của Quỹ BHYT cho các dịch vụ khám chữa bệnh HIV/AIDS, hỗ trợ các tỉnh thành phố xây dựng và phê duyệt kế hoạch đảm bảo tài chính nhằm tăng chủ động từ các nguồn tài chính trong nước cho HIV/AIDS. PEPFAR cũng hợp tác và hỗ trợ quá trình Chính phủ Việt Nam dần tự chủ thực hiện ứng phó với HIV, đồng thời có sự tham gia chiến lược của khu vực tư nhân và các tổ chức xã hội dân sự để đưa các dịch vụ HIV đến gần hơn với cộng đồng và thúc đẩy năng lực của họ. Chính phủ Việt Nam đã chịu trách nhiệm chi phí và quản lý nhiều cấu phần trong danh mục điều trị HIV, bao gồm cả việc chi trả cho tất cả các dịch vụ và thuốc điều trị HIV. Tính đến cuối năm tài chính 2022, PEPFAR tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật để đưa hơn 144.000 bệnh nhân điều trị ARV theo hình thức bảo hiểm y tế xã hội, trong đó có 80.000 bệnh nhân dùng thuốc TLD.
Trong năm 2022, chương trình PEPFAR Việt Nam đã hỗ trợ kỹ thuật giúp phát hiện 9.412 người có HIV, kết nối thành công 94% vào điều trị, thu dung 8,856 bệnh nhân vào điều trị ARV mới, đưa tổng số bệnh nhân đang điều trị bằng ARV lên 90,630 bệnh nhân và giúp đạt ngưỡng ức chế virút 98,8% tại 11 tỉnh, thành phố thuộc Khu kinh tế phía Bắc và Vùng đô thị thành phố Hồ Chí Minh.Thông qua sự hợp tác thành công giữa Chính phủ Hoa Kỳ và Bộ Y tế, Việt Nam có tỷ lệ ức chế virút cao nhất được báo cáo trong các chương trình do PEPFAR hỗ trợ trên toàn cầu: 98% bệnh nhân được PEPFAR hỗ trợ điều trị HIV đã đạt được ngưỡng ức chế virut, có nghĩa là sức khỏe của họ được bảo vệ và họ không thể lây truyền HIV cho bạn tình của mình.
Bắt đầu từ năm 2017, PEPFAR đã làm việc với các tổ chức dựa vào cộng đồng và các đối tác phi chính phủ để triển khai chiến dịch U = U (Undetectable = Untransmittable) mà Việt Nam gọi là K = K (tức là Không phát hiện = Không lây truyền). Chiến dịch này dựa trên cơ sở khoa học mới nhất trong lĩnh vực HIV đó là “một người nhiễm HIV điều trị bằng thuốc kháng vi rút đạt tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện (dưới 200 bản sao/mL máu) sẽ không có khả năng lây truyền HIV cho người khác qua đường tình dục”. Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong chương trình PEPFAR toàn cầu xác nhận và sử dụng thông điệp U = U để hỗ trợ các mục tiêu điều trị. Với sự hỗ trợ của PEPFAR, chiến dịch K=K được triển khai ở Việt Nam rất thành công như điểm sáng trên thế giới. Sự thành công của chiến dịch này không chỉ giúp người nhiễm HIV tuân thủ điều trị mà còn giảm kỳ thị và phân biệt đối xử liên quan đến HIV.
Khi bắt đầu năm tài chính 2023, chương trình PEPFAR còn tiếp tục hỗ trợ mở rộng và đa dạng hóa các dịch vụ liên quan đến HIV cho các quần thể đích và sẽ đưa 18.000 người âm tính với HIV mới có nguy cơ lây nhiễm cao vào điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP).
Ngay từ rất sớm Chương trình PEPFAR cùng các đối tác khác đã hỗ trợ thiết lập nên hệ thống các cơ sở dịch vụ kỹ thuật phục vụ cho hoạt động phòng, chống HIV/AIDS và các chương trình khác có liên quan: Hỗ trợ nâng cao năng lực hệ thống xét nghiệm nhằm phát hiện người nhiễm HIV, hỗ trợ theo dõi điều trị đồng bộ có chất lượng và rộng khắp tại Việt Nam; Hỗ trợ các phòng xét nghiệm đạt tiêu chuẩn của quốc gia và quốc tế như ISO 15189; Hỗ trợ các Trung tâm kiểm chuẩn, các phòng xét nghiệm tham chiếu quốc gia cung cấp các chương trình ngoại kiểm cho xét nghiệm HIV, tải lượng vi rút, CD4, và hiệu chuẩn trang thiết bị tại các Cơ sở y tế của Việt Nam; Ứng dụng xét nghiệm nhiễm mới; Từ năm 2018, PEPFAR hỗ trợ việc triển khai các giám sát dịch dựa trên xét nghiệm nhiễm mới, qua đó có thể đánh giá sự lan truyền gần đây của dịch, và định hướng các nguồn lực để hỗ trợ hoạt động đáp ứng y tế công cộng với chùm ca. Ngoài ra còn rất nhiều các sáng kiến và các hỗ trợ về kỹ thuật mới khác.
Có thể nói PEPFAR không chỉ hỗ trợ Việt Nam về tài chính mà hỗ trợ cả kinh nghiệm, sáng kiến và kỹ thuật. Nhờ sự hỗ trợ này mà Việt Nam có thêm nguồn lực quý báu để có thể đặt mục tiêu “Kết thúc dịch bệnh AIDS vào năm 2030”.